آمریکا و اسرائیل در آستانه تصمیم دشوار درباره ایران
پشت پرده ضربالاجل ترامپ
به گزارش تایمز آو اسرائیل، ایران و آمریکا با شتابی نگرانکننده به آستانه درگیری نزدیک شدهاند و امید به توافق هستهای کاهش یافته است. اسرائیل خود را برای اقدام احتمالی مشترک آماده میکند و واشنگتن گستردهترین آرایش نظامی از زمان جنگ عراق را شکل داده است. ترامپ ضمن باز نگه داشتن گزینه حمله، از توافق «اساسی» سخن میگوید. همزمان، کنگره درباره محدودسازی اختیارات جنگی رئیسجمهور بحث میکند و اختلاف بر سر غنیسازی همچنان پابرجاست.
فرارو- جیکوب مگید، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در تایمز آو اسرائیل
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه اسرائیلی تایمز آو اسرائیل، ایران و ایالات متحده در پایان هفته با شتابی نگرانکننده به سوی درگیری نظامی حرکت کردند؛ آن هم در شرایطی که امیدها برای دستیابی به راهحلی دیپلماتیک بر سر برنامه هستهای و فعالیتهای منطقهای تهران رو به افول گذاشته است. این ارزیابی را مقامهای دو طرف و نیز دیپلماتهایی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و اروپا تأیید کردهاند.
به گفته این منابع، اسرائیل و همسایگان عرب ایران در خلیج فارس اکنون احتمال وقوع درگیری را بیش از دستیابی به توافق میدانند. همزمان، واشنگتن در حال شکلدهی یکی از گستردهترین آرایشهای نظامی خود در منطقه از زمان تهاجم به عراق در سال ۲۰۰۳ است؛ نشانهای آشکار از آنکه گزینه نظامی بیش از گذشته در محاسبات قرار گرفته است.
آمادگی تلآویو برای سناریوی مشترک با واشنگتن
یک منبع آگاه از روند برنامهریزیها اعلام کرده است که دولت اسرائیل به این جمعبندی رسیده تهران و واشنگتن به بنبست رسیدهاند و از این رو، خود را برای اقدام نظامی احتمالی مشترک با ایالات متحده آماده میکند؛ هرچند هنوز تصمیم نهایی برای اجرای چنین عملیاتی اتخاذ نشده است. در صورت وقوع چنین حملهای، این دومین بار در کمتر از یک سال خواهد بود که آمریکا و اسرائیل، ایران را هدف قرار میدهند.
در همین حال، مقامهای منطقهای میگویند کشورهای تولیدکننده نفت در خلیج فارس نیز برای سناریوی رویارویی نظامی احتمالی آماده میشوند؛ رویاروییای که بیم آن میرود از کنترل خارج شود و موجی تازه از بیثباتی را در خاورمیانه رقم بزند. دو مقام اسرائیلی نیز در گفتوگو با رویترز تاکید کردهاند که شکافهای موجود میان واشنگتن و تهران را غیرقابلپرکردن میدانند و احتمال تشدید نظامی در آینده نزدیک را بالا ارزیابی میکنند
برخی مقامهای منطقهای معتقدند تهران با پافشاری بر گرفتن امتیازهای بیشتر، وارد محاسبهای خطرناک شده است؛ آن هم در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهدلیل آرایش گسترده نظامی در منطقه عملاً در تنگنای سیاسی قرار گرفته است. به گفته این منابع، اگر ایران تعهدی قاطع برای کنارگذاشتن جاهطلبیهای هستهای خود ارائه نکند، کاخ سفید نمیتواند بدون آسیبدیدن اعتبارش این آرایش نظامی را کاهش دهد.
آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکا و کارشناس مسائل ایران، وضعیت را چنین توصیف میکند: «هر دو طرف سر مواضع خود ایستادهاند.» او تأکید میکند تا زمانی که واشنگتن و تهران از خطوط قرمز خود عقبنشینی نکنند؛ امری که به باور او بعید است رخ دهد «چیز معناداری» به دست نخواهد آمد. آلن ایر تاکید می کند: «ترامپ نمیتواند این حجم از نیروی نظامی را بسیج کند و سپس با یک توافق نیمبند بازگردد و نیروها را خارج کند. خودش هم میداند که در این صورت وجههاش را از دست میدهد.» او هشدار میدهد: «اگر حمله کند، اوضاع خیلی سریع زشت و خطرناک خواهد شد.»
ضربالاجل ترامپ در برابر پیشنهاد متقابل تهران
در عمل نیز دو دور گفتوگو میان ایران و آمریکا بر سر موضوعات اصلی از غنیسازی اورانیوم و برنامه موشکی گرفته تا رفع تحریمها به بنبست رسیده است. به گفته منبعی آگاه از روند مذاکرات، زمانی که میانجیهای عمانی پاکتی حاوی پیشنهادهای آمریکا درباره مسائل موشکی را به هیئت ایرانی تحویل دادند، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، حتی از گشودن آن خودداری کرد و آن را بازگرداند. عراقچی پس از مذاکرات روز سهشنبه در ژنو اعلام کرد دو طرف بر سر «اصول راهنما» به توافق رسیدهاند. با این حال، کاخ سفید تأکید کرده است که همچنان فاصلهای قابلتوجه میان مواضع دو طرف باقی مانده است.
یک مقام آمریکایی اعلام کرده است که انتظار میرود ایران در روزهای آینده پیشنهاد مکتوبی ارائه دهد. عباس عراقچی نیز روز جمعه تأیید کرد تهران ظرف چند روز پیشنویس پیشنهاد متقابل خود را آماده خواهد کرد. این تحرکات دیپلماتیک در حالی جریان دارد که فضای کلی بیش از آنکه به مصالحه نزدیک شود، بوی تهدید میدهد.
دونالد ترامپ که ناوهای هواپیمابر، کشتیهای جنگی و جنگندهها را به خاورمیانه اعزام کرده است، روز پنجشنبه به تهران هشدار داد باید درباره برنامه هستهای خود به توافق برسد؛ در غیر این صورت «اتفاقات بسیار بدی» رخ خواهد داد. او ظاهراً مهلتی ۱۰ تا ۱۵ روزه تعیین کرده است؛ ضربالاجلی که همزمان با تهدید ایران به پاسخگویی علیه پایگاههای آمریکا در منطقه در صورت حمله همراه شده است. افزایش تنشها نیز بلافاصله در بازارهای جهانی بازتاب یافت و بهای نفت را بالا برد.
مقامهای آمریکایی میگویند ترامپ هنوز تصمیم نهایی برای توسل به نیروی نظامی نگرفته است. با این حال، او روز جمعه اذعان کرد ممکن است برای وادارکردن ایران به توافق، دستور حملهای محدود را صادر کند. ترامپ به خبرنگاران گفت: «فکر میکنم میتوانم بگویم در حال بررسی آن هستم.»
زمان احتمالی هرگونه اقدام نظامی همچنان نامشخص است. قرار است مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در ۲۸ فوریه با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل دیدار کند تا درباره ایران رایزنی کند. به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، استقرار کامل نیروهای ایالات متحده در منطقه تا میانه ماه مارس زمان خواهد برد. دو مقام آمریکایی نیز به رویترز گفتهاند برنامهریزی نظامی واشنگتن درباره ایران به مرحلهای پیشرفته رسیده است. گزینههای مورد بررسی شامل هدفگرفتن افراد مشخص در قالب یک حمله محدود و حتی پیگیری سناریوی تغییر حاکمیت در تهران است؛ مشروط بر آنکه رئیسجمهور آمریکا چنین دستوری صادر کند.
پیام واشنگتن به تهران؛ پیشنهادی ارائه دهید که ردشدنی نباشد
روز جمعه، یک مقام ارشد آمریکایی به پایگاه خبری اکسیوس گفت دولت دونالد ترامپ آماده است پیشنهادی را بررسی کند که بر اساس آن، ایران بتواند ظرفیت «نمادین» و محدودی برای غنیسازی هستهای حفظ کند؛ مشروط بر آنکه مسیر دستیابی تهران به سلاح اتمی بهطور کامل و قابلراستیآزمایی مسدود شود. اکسیوس نوشت هرچند روزنهای کوچک برای دستیابی به توافق وجود دارد، اما مقامهای آمریکایی تأکید کردهاند پیشنهادی که انتظار میرود ایران در روزهای آینده ارائه کند باید از فیلتر بسیار سختگیرانهای عبور کند تا تردیدها در داخل دولت آمریکا و همچنین در خاورمیانه برطرف شود.
این مقام ارشد تصریح کرد: «رئیسجمهور ترامپ آماده است توافقی را بپذیرد که اساسی باشد و بتوان از آن در عرصه سیاست داخلی دفاع کرد. اگر ایرانیها میخواهند از حمله جلوگیری کنند، باید پیشنهادی ارائه دهند که ردکردن آن دشوار باشد. آنها مدام پنجره فرصت را از دست میدهند. اگر وقتکشی کنند، صبر زیادی در کار نخواهد بود.» در همین حال، یک مشاور ارشد دیگر در دولت ترامپ تأکید کرد رئیسجمهور «هنوز تصمیمی برای حمله نگرفته است. این را میدانم چون هنوز حمله نکردهایم. شاید هرگز چنین کاری نکند. شاید فردا صبح بیدار شود و بگوید: تمامش کنید.»
به گفته این مشاور، طیفی از گزینههای نظامی درباره ایران به ترامپ ارائه شده است. او توضیح داد: «برای هر سناریویی گزینهای دارند. ترامپ همه گزینهها را باز نگه داشته است. ممکن است هر لحظه درباره حمله تصمیم بگیرد.» در همین حال، یک مقام ارشد آمریکایی بهصراحت گزارشی بدون منبع در رسانه «ایران اینترنشنال» را رد کرد؛ گزارشی که مدعی بود ایران در آخرین دور مذاکرات هستهای پیشنهادی ارائه داده است که بر اساس آن با توقف سهساله غنیسازی و تعهد به استفادهنکردن از موشکهای بالستیک علیه اسرائیل موافقت کرده است. این مقام در پاسخ به پرسشی درباره صحت این ادعا، آن را «کاملاً نادرست» توصیف کرد.
جدال بر سر اختیار جنگ؛ کنگره در برابر ترامپ درباره ایران
کنگره ایالات متحده ممکن است از اوایل هفته آینده درباره این موضوع رأیگیری کند که آیا اختیار دونالد ترامپ برای حمله به ایران بدون مجوز قانونگذاران مسدود شود یا نه؛ اقدامی که میتواند شکافی تازه در سیاست داخلی آمریکا بر سر پرونده ایران ایجاد کند. در سالهای اخیر، اعضای کنگره از جمله شماری از جمهوریخواهان همحزبی ترامپ و نیز دموکراتها بارها تلاش کرده اند قطعنامههایی را به تصویب برسانند که رئیسجمهور را از اقدام نظامی علیه دولتهای خارجی بدون تأیید کنگره منع کند، اما این تلاشها تاکنون به نتیجه نرسیده است.
بر اساس قانون اساسی آمریکا، اختیار اعلان جنگ با کنگره است، نه رئیسجمهور؛ مگر در مواردی که حملات محدود با توجیه امنیت ملی انجام شود. با این حال، خبرگزاری رویترز هفته گذشته گزارش داد ارتش آمریکا برای احتمال عملیاتهای ممتد و چند هفتهای در صورت صدور دستور حمله از سوی ترامپ آماده میشود؛ نشانهای از آنکه سناریوی درگیری گسترده نیز در محاسبات قرار دارد. جمهوریخواهان ترامپ که اکثریتی شکننده در هر دو مجلس سنا و نمایندگان دارند، با این استدلال که کنگره نباید اختیارات امنیت ملی رئیسجمهور را محدود کند، مانع تصویب چنین قطعنامههایی شدهاند.
در سنا، تیم کین، سناتور دموکرات از ویرجینیا و رند پال، سناتور جمهوریخواه از کنتاکی، اواخر ماه گذشته قطعنامهای ارائه کردند که هرگونه خصومت علیه ایران را بدون اعلام رسمی جنگ از سوی کنگره مسدود میکند. کین در بیانیهای گفت: «اگر برخی همکارانم از جنگ حمایت میکنند، باید شهامت رأیدادن به آن را داشته باشند و در برابر رأیدهندگان پاسخگو باشند، نه اینکه پشت میزهایشان پنهان شوند.» با این حال، به گفته یکی از دستیاران او، هنوز جدول زمانی مشخصی برای بررسی این قطعنامه تعیین نشده است.
در مجلس نمایندگان نیز توماس مسی، جمهوریخواه از کنتاکی، و رو خانا دموکرات از کالیفرنیا، اعلام کردهاند قصد دارند هفته آینده رأیگیری درباره قطعنامهای مشابه را پیگیری کنند. خانا در شبکه ایکس نوشت: «مقامهای ترامپ میگویند ۹۰ درصد احتمال حمله به ایران وجود دارد. او بدون کنگره نمیتواند چنین کاری بکند.»
در همین حال، نیویورک تایمز به نقل از مقامهای پنتاگون گزارش داد صدها نظامی آمریکایی از پایگاه العدید در قطر تخلیه شدهاند. این روزنامه همچنین نوشت نیروهایی از پایگاههای بحرین، محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا خارج شدهاند و در حال حاضر هیچ نیروی آمریکایی در پایگاههایی در عراق، سوریه، کویت، عربستان سعودی، اردن و امارات متحده عربی باقی نمانده است. اما اندکی پس از انتشار این گزارش، فاکسنیوز به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی آن را نادرست خواند. شبکه نیوزنیشن نیز اعلام کرد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) این گزارش را قاطعانه تکذیب کرده است. در صورت صحت چنین جابهجاییهایی، میتوان آن را اقدامی احتیاطی پیش از حمله احتمالی آمریکا به ایران تلقی کرد؛ چراکه انتظار میرود تهران در واکنش به هرگونه حمله، پایگاههای آمریکایی در منطقه را هدف قرار دهد.
در میانه این تنشها، عباس عراقچی زمان مشخصی برای ارائه پیشنهاد متقابل ایران اعلام نکرد، اما تأکید کرد توافقی دیپلماتیک «در دسترس» است و میتواند «در بازهای بسیار کوتاه» حاصل شود. او گفت محور گفتوگوها این است که چگونه اطمینان حاصل شود برنامه هستهای ایران از جمله غنیسازی صلحآمیز است و برای همیشه صلحآمیز باقی خواهد ماند. به گفته او، اقدامات فنی و سیاسی «اعتمادساز» برای تضمین این هدف اجرا خواهد شد و در مقابل، درباره تحریمها نیز اقداماتی صورت میگیرد؛ هرچند جزئیات بیشتری ارائه نکرد. کاخ سفید در واکنش اعلام کرد: «رئیسجمهور بهروشنی گفته است که ایران نمیتواند سلاح هستهای یا توان ساخت آن را داشته باشد و همچنین نمیتواند اورانیوم غنیسازی کند.»
با این حال، مواضع بنیادین دو طرف تغییری نکرده است. خواسته محوری آمریکا روشن است: هیچگونه غنیسازی اورانیوم در خاک ایران. در مقابل، تهران تأکید میکند باید توان هستهای خود را حفظ کند، حاضر به گفتوگو درباره برنامه موشکهای بالستیک نیست و هرگونه برنامهریزی برای ساخت زرادخانه سلاح هستهای را رد میکند.
