۹ نکته از مصاحبه ویتکاف با فاکسنیوز؛ از «تسلیم» تا غنیسازی صفر درصدی
در حالی که دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو پشت سر گذاشته شده و گمانهزنیها درباره محتوای پیشنهادهای دو طرف ادامه دارد، اظهارات تازه استیو ویتکاف در گفتوگو با فاکس نیوز تصویری شفافتر از خطوط قرمز و اهداف دونالد ترامپ ارائه میدهد؛ از بحث «تسلیم» و فشار نظامی گرفته تا مناقشه بر سر غنیسازی صفر درصدی و سرنوشت ذخایر اورانیوم ایران.
فرارو- تازهترین گفتوگوی استیو ویتکاف، مشاور و نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، با شبکه فاکس نیوز، ابعاد تازهای از رویکرد آمریکا در قبال مذاکرات هستهای با ایران را آشکار کرده است. این مصاحبه که چند روز پس از پایان دور دوم گفتوگوها در ژنو انجام شده، حاوی نکاتی است که میتواند به درک دقیقتر خطوط قرمز و اهداف طرف آمریکایی کمک کند. در ادامه، ۹ محور مهم این گفتوگو را مرور میکنیم:
۱- تسلیم یا مذاکره؟
ویتکاف در گفتوگو با «لارا ترامپ» تصریح کرد ترامپ «کنجکاو» است که چرا ایران با وجود فشارهای گسترده نظامی آمریکا، تسلیم نشده است. هرچند او کوشید از بهکار بردن واژه «تسلیم» پرهیز کند و ناخواسته در میانه مصاحبه به آن اذعان کرد، اما همین تعبیر یادآور عبارت «unconditional surrender» (تسلیم بیقید و شرط) است که ترامپ پیشتر در جریان جنگ ۱۲ روزه در حساب کاربری خود مطرح کرده بود. این اظهارات بار دیگر این پرسش را برجسته میکند که آیا هدف واشینگتن گفتوگو برای حل اختلافات است یا وادار کردن ایران به عقبنشینی کامل و پذیرش بیقید و شرط خواستههای آمریکا.
۲- افزایش تجهیزات نظامی با هدف ارعاب
ویتکاف به صراحت گفت رئیسجمهور آمریکا متعجب است که چرا ایران تحت فشار حضور گسترده نیروی دریایی آمریکا در منطقه، کوتاه نیامده است. این سخنان نشان میدهد هدف اولیه رئیس جمهور آمریکا این بوده است که در میانه مذاکرات با آوردن سازوبرگهای نظامی گسترده به منطقه، طرف ایرانی را مرعوب کرده و او را به سمت مورد نخست که به آن اشاره کردیم، یعنی «تسلیم کامل» سوق دهد. این موضوع از سوی تحلیلگران مختلف مورد توجه قرار میگیرد.
۳- سرسختی مذاکرهکنندگان ایرانی
از دل سخنان ویتکاف میتوان به «سرسختی» تیم ایرانی پی برد. این اظهارات کنونی ویتکاف شبیه سخنانی است که ترامپ چند روز پیش بیان کرده بود.
ترامپ چند روز پیش در مصاحبه با خبرنگاران سوار بر هواپیمای ایرفورس وان، ایران را «مذاکرهکنندهای سرسخت» توصیف کرد. مجموعه این اظهارات نشان میدهد تهدیدهای نظامی نتوانسته مواضع تهران را در برابر طرف آمریکایی تغییر دهد. این موضوع چند روز قبل از سوی یک دیپلمات فرانسوی نیز که تجربه مذاکره با دیپلماتهای ایران را داشت، این تجربه را ترسناک توصیف کرده بود.
۴- تداوم اختلاف بر سر غنیسازی
مهمترین محور اختلاف، مسأله غنیسازی است. ویتکاف گفت ترامپ پیش از آغاز مذاکرات به او و جرد کوشنر دستور داده که «غنیسازی نباید وجود داشته باشد» و حتی بر «مصادره تمامی مواد غنیشده» تأکید کرده است. این موضوع نشان میدهد اصل موضوع غنیسازی همچنان گره اصلی گفتوگوهاست. در حالی که ویتکاف از مأموریت «غنیسازی صفر درصدی» سخن گفت، عباس عراقچی اعلام کرده بود آمریکا در مذاکرات چنین مطالبهای را رسمی مطرح نکرده است. این تناقض، ابهام در موضع واقعی واشینگتن را برجسته میکند.
۵- صفر درصد یا غنیسازی نمادین؟
همزمان، گزارشهایی از جمله در پایگاه خبری آکسیوس منتشر شده که نشان میدهد دولت ترامپ احتمال ادامه «غنیسازی نمادین» را بررسی میکند؛ مشروط بر آنکه به ساخت سلاح منجر نشود. این موضوع این احتمال را تقویت میکند که طرح موضوع «غنیسازی صفر درصدی» تاکتیکی برای فشار حداکثری در میز مذاکره علیه ایران است.
۶- سرنوشت ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد
ویتکاف از «مصادره تمامی اورانیومهای غنیشده» سخن گفت. ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد. رافائل گروسی مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی، نیز اخیراً درباره محل نگهداری این ذخایر اظهارنظر کرده است. به نظر میرسد سرنوشت این مواد یکی از دغدغههای اصلی طرفهای غربی است.
۷- نقش کوشنر و ویتکاف در مذاکرات غیرمستقیم
برخلاف رویه معمول که وزارت خارجه آمریکا محور مذاکرات است، ترامپ اختیارات گستردهای به کوشنر و ویتکاف داده است؛ دو چهرهای که سابقه سیاسی کلاسیک ندارند و بیشتر از دایره نزدیکان شخصی ترامپ محسوب میشوند. چند روز پیش نیز ترامپ گفته بود به شیوه غیر مستقیم در این مذاکرات حضور دارد. این شیوه، نشاندهنده شخصیسازی روند مذاکرات از سوی رئیسجمهور آمریکاست.
۸- تداوم تشکیک در صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران
یک نکته دیگری که در سخنان ویتکاف مشهود بود، ادامه ایجاد تشکیک در برنامه صلحآمیز هستهای ایران بود؛ موردی که در سالهای اخیر بارها تکرار شده تا ایران تحت فشار قرار بگیرد. ویتکاف در بخشی از این مصاحبه گفت: «ایرانیها میگویند پروژه هستهایشان صلحآمیز است؛ اما بیش از آنچه که مورد نیاز است غنیسازی میکنند.» این در حالی است که ایران طی سالیان مختلف با بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی همکاری کرده و مواردی هم که برای غنیسازی به آنها نیاز داشته، به صراحت بیان کرده است.
بطور مثال علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در مصاحبه اخیر خود با الجزیره، با اشاره به راکتور تهران گفته بود تولید دارو برای بیماران سرطانی نیازمند اورانیوم ۲۰ درصد است و این موضوع تحت نظارت آژانس انجام میشود و امری پنهانی نیست.
۹- تکرار ادعای گریز هستهای یکهفتهای
آخرین نکته اینکه ویتکاف مدعی شد ایران «شاید تنها یک هفته با مواد لازم برای ساخت بمب هستهای فاصله داشته باشد.» این ادعا و بحث گریز هستهای ایران سالهاست که از سوی مقامهای امریکایی مطرح میشود و بیشتر با هدف سیاسی بیان میگردد. بطور مثال سه سال پیش نیز «جن ساکی»، سخنگوی وقت کاخ سفید در سخنانی مدعی شده بود زمان گریز هستهای ایران از یک سال به چند هفته یا کمتر از آن کاهش یافته است.» اظهاراتی که بارها و بارها در طول این سالها تکرار شده و هیچ سندی نیز در اثبات آن ارائه نشده است.
جمعبندی
مصاحبه ویتکاف نشان میدهد در حالی که مذاکرات ادامه دارد، شکاف اصلی بر سر غنیسازی و سرنوشت ذخایر اورانیوم باقی است. همزمان، واشینگتن میکوشد با ترکیب فشار نظامی، روایتسازی رسانهای و تهدید به اقدام محدود، دست برتر را در میز مذاکره به دست آورد؛ رویکردی که هنوز مشخص نیست به توافق منجر خواهد شد یا به تشدید تنشها.
